BUILD:INNek ELEVATE proiektua amaitu du. Ekimen horren bidez, exoeskeletoek eta cobotek eraikuntzako zenbait zereginetan karga fisikoa murrizteko duten potentziala aztertu da, baita lan-ingurune seguruagoak, osasungarriagoak eta inklusiboagoak sortzen laguntzeko duten gaitasuna ere.
Eraikuntzaren sektorearen eraldaketa ez datza soilik prozesuak digitalizatzean edo eraikuntza-prozesuak industrializatzean. Sektoreko pertsonek lan egiteko modua eraldatzea ere eskatzen du.
Premisa horretatik abiatuta sortu da ELEVATE, BUILD:INNek sustatutako proiektua, Bizkaiko Foru Aldundiko Enplegua, Gizarte Kohesioa eta Berdintasuna Sailaren babesarekin. Proiektuaren bidez, laguntza teknologikoko zenbait soluzio erabiltzeak eraikuntzako lan-baldintza ergonomikoak hobetzen lagun dezakeen aztertu da, eta, aldi berean, profil anitzentzat irisgarriagoa izango den sektore bat sustatzeko duen potentziala ere aztertu da.
Proiektuak BUILD:INNek aurretik berdintasunaren eta emakumeen talentua erakartzearen arloan egindako lanari jarraipena ematen dio, eta bereziki garrantzitsua den gai bati heltzen dio: zenbait zereginen eskakizun fisikoek sektorean sartzeko eta bertan jarraitzeko oztopo izan daitezke, historikoki gizonen presentzia nagusi izan duen sektore batean.
Diagnostikotik esperimentaziora
ELEVATE hainbat fasetan garatu da, analisi teknikoa, zaintza teknologikoa eta esperimentazio praktikoa uztartuz.
Lehenengo fasean, eraikuntzako hainbat prozesu eta lanbide aztertu ziren, eta ergonomiaren aldetik eskakizun handiagoa eta gehiegizko esfortzuarekiko esposizio handiagoa duten jarduerak identifikatu ziren. Besteak beste, armadura-lanak, igeltserotza, zoladura eta alikatze-lanak, birgaitzea, kanalizazioak eta zangak eta makineriarekin egindako zenbait eragiketa aztertu ziren.
Diagnostiko horri esker, hainbat faktore identifikatu ziren, hala nola zamak manipulatzea, jarrera behartuak, besoak altxatuta lan egitea, mugimendu errepikakorrak edo denbora luzez mantendutako zereginak, lanpostuen karga fisikoa ebaluatzeko elementu garrantzitsu gisa.
Diagnostiko horretatik abiatuta, merkatuan dauden soluzio teknologikoen benchmarking-a egin zen, hainbat alternatiba aztertuz, besteak beste, exoeskeletoak eta laguntza-teknologiak eta robotika kolaboratiboko soluzioak.
Helburua ez zen soilik zer teknologia dauden identifikatzea, baizik eta galdera zehatzago bati erantzutea: zein zereginetan eman dezakete benetan balioa, eta zer baldintzatan txerta daitezke obra bateko eguneroko lanean?
Berrikuntza benetako baldintzetan jarri zen proban
ELEVATEren elementu bereizgarrietako bat analisia esparru teorikotik praktikara eramatea izan da.
Horretarako, BUILD:INNek proba pilotu estandarizatuen protokolo bat diseinatu zuen. Protokolo horren bidez, teknologia bidezko laguntzarik gabe eta ondoren laguntza teknologikoarekin egindako zeregin bera alderatu da, aldagai fisikoak, ergonomikoak, operatiboak eta subjektiboak kontuan hartuta. Protokoloak, besteak beste, nekea, hautemandako esfortzua, jarrera behartuak, gorputzeko ondoezak, erosotasuna, segurtasuna, onarpena, egokitzapen antropometrikoa eta benetako lanarekiko bateragarritasuna jasotzen ditu.
Probak hainbat laguntza-soluzio ebaluatzeko aukera eman zuen, besteak beste, HILTI EXO-S eta EXO-T-22 exoeskeletoak eta torlojutzeko cobot bat, gizon zein emakumeen parte-hartzearekin.
Gainera, proiektuak bereziki garrantzitsua den dimentsio bat txertatu zuen: ez zen soilik ebaluatu teknologiak karga fisiko jakin bat murrizten duen ala ez, baizik eta benetako lan-ingurunean txertatzen denean nola jokatzen duen.
Proba-jardunaldiari esker, hain zuzen ere, teknologiak obra-lanean zuzenean probatu ahal izan ziren, Obras Especiales, Hilti, ASCOBI eta CDI Consultants erakundeen eta enpresen lankidetzarekin. Esperientziak aukera eman zuen teknologiak eraikuntzako zereginetan zuzenean ikusteko eta benetako lan-baldintzetan erabiltzeari buruzko informazio teknikoa eta operatiboa jasotzeko.
Emaitzak: ez dago soluzio teknologiko unibertsalik
ELEVATEren ondorio nagusietako bat da, hain zuzen ere, exoeskeleto edo cobot baten balioa zereginaren, gailuaren eta erabiltzen duen pertsonaren araberakoa dela.
Probak portaera desberdinak erakutsi ditu. Zeregin batzuetan hobekuntza esanguratsuak ikusi ziren adierazle ergonomikoetan eta nekean. Adibidez, laguntza teknologikoa erabili zen proba batean jarrera behartuan emandako denboraren %68,2ko murrizketa eta hautemandako nekean %23,1eko hobekuntza erregistratu ziren, eta onarpen teknologikoaren mailak %70etik gorakoak izan ziren. Proba horren emaitza orokorra partzialki aldekoa izan zen, eta ondorioztatu zen proba gehiagorekin kontrastatu behar zela eskala handiagoko ezarpen bat planteatu aurretik.
Beste proba batzuetan, ordea, emaitzak bestelakoak izan ziren. Nekearen igoerak, mugikortasun-mugak, erosotasun-arazoak edo onarpen-maila nahikoa ez izatea hauteman ziren. Exoeskeletoarekin egindako proba batean, esaterako, nekea areagotu egin zen eta erosotasunaren eta segurtasunaren pertzepzioa baxua izan zen; ondorioz, emaitza orokorra ez zen aldekoa izan zeregin zehatz horretarako.
Halaber, alde garrantzitsuak ikusi ziren teknologia eta zeregin desberdinen artean. Zenbait laguntza-aplikaziotan, lan errepikakorretarako, hobekuntzak erregistratu ziren nekean eta jarrera behartuetan, eta onarpenaren eta antolakuntza-bideragarritasunaren balorazioa ere positiboa izan zen. Kasu horietan, ezarpen-potentziala, besteak beste, prestakuntzaren, doikuntzaren, lanpostura egokitzearen eta erabilera-bolumen nahikoaren beharraren mende dago.
Emaitza horiek bereziki garrantzitsuak dira, erakusten baitute teknologiaren txertaketa ez dela planteatu behar eraikuntzaren eskakizun fisikoa murrizteko soluzio orokor gisa. Ebaluazioa zeregin bakoitzean egin behar da, faktore ergonomikoak, operatiboak, ekonomikoak eta giza faktoreak aldi berean kontuan hartuta.
Teknologia eta berdintasuna: emakumeak sartzetik harago doan harremana
ELEVATE berdintasunari lotutako galdera batetik abiatzen da, baina emaitzek hausnarketa zabalago batera garamatzate.
Zenbait oztopo fisiko murrizteak lagun dezake gaur egun sektoreko zenbait jardueratan presentzia txikiagoa duten profilei lanpostu batzuk eskuragarriago egiten. Hala ere, teknologiak berak ez du bermatzen emakumeen presentzia handiagoa.
Benetako inklusiorako tresna bihurtu dadin, erabilera-baldintza egokiak, prestakuntza, egokitzapen antropometrikoa, langileen onarpena eta lanaren antolaketan integrazio koherentea izan behar ditu lagun.
Probek berak erakutsi dute faktoreek, hala nola neurriak, doikuntzak, erosotasunak edo mugitzeko askatasunak, eragina izan dezaketela soluzio horien inklusiorako potentzialaren pertzepzioan. Horregatik, ELEVATEk genero-ikuspegia txertatzen du benetako lan-baldintzen ebaluazio zabalago baten barruan.
Ildo horretan, proiektuak BUILD:INNek berdintasunaren arloan egiten ari den lana indartzen du: eraikuntzara emakume gehiago erakartzea ez da sektorearen pertzepzioa aldatzea soilik; bertara iristen direnean aurkitzen dituzten baldintzak ere eraldatzea da.
Esperimentaziotik ezarpenera
ELEVATE ez da gailuak probatzearekin amaitzen. Proiektuaren funtsezko atal bat izan da soluzio teknologiko bat esperientzia pilotu batetik benetako ezarpen batera igarotzeko zer baldintza bete behar diren aztertzea.
Horretarako, besteak beste, honako aldagai hauek hartu dira kontuan: zereginekin eta norbera babesteko ekipamenduekin bateragarritasuna, erabilera eta doikuntzaren erraztasuna, langileen onarpena, lan-prozeduretan integratzea, beharrezko prestakuntza, mantentze-lanak, eskalagarritasuna eta bideragarritasun ekonomikoa.
Horren emaitza da ezarpen-erabakiak ebidentzian oinarrituta hartzea ahalbidetzen duen metodologia, eta ez soilik teknologia jakin bati lotutako itxaropenetan oinarrituta.
Eraikuntza teknologikoagoa, seguruagoa eta pertsonengan zentratua
ELEVATEren ikaskuntza nagusia da berrikuntza teknologikoak zentzua duela sektorearen benetako beharrei erantzuten dienean.
Exoeskeletoek eta cobotek potentziala erakusten dute zenbait karga fisiko murrizteko eta baldintza ergonomiko batzuk hobetzeko, baina emaitzek gaur egungo mugak ere agerian utzi dituzte. Horien erabilerak zeregin zehatzekin lotuta egon behar du, lanpostuaren eta pertsonaren beharretara behar bezala egokitu behar da, eta ebaluatu egin behar da ezarpen orokor bat planteatu aurretik.
Horregatik, ELEVATEk ez du soilik hainbat soluzio teknologikori buruz sortutako ezagutza utzi; eraikuntzako etorkizuneko proba eta berrikuntza-prozesuetarako ebaluazio-metodologia erreplikagarri bat ere garatu du. Garatutako protokoloak aldagai fisikoak, ergonomikoak, operatiboak, antolakuntzakoak eta subjektiboak modu egituratuan aztertzea eta erabakiak hartzeko ebidentzia sortzea ahalbidetzen du.
Ondorioa, beraz, ez da eraikuntzaren oztopo fisikoak bere kabuz konpontzeko gai den teknologia bat dagoela. Ondorio erabilgarriagoa da: teknologia irtenbidearen parte izan daiteke, betiere pertsonen eta eraikuntza-prozesuen benetako beharretara hautatu, probatu eta egokitzen bada.
Eraikuntza eraldatzea bertan lan egiten duten pertsonen esperientzia ere eraldatzea baita.
ELEVATEk erakusten du berrikuntza, ergonomia eta berdintasuna batera landu daitezkeela, sektore seguruago, irisgarriago eta talentu berria erakartzeko eta atxikitzeko prestatuago baterantz aurrera egiteko.